Spraakmakende vrouwen

Dr. Aletta Jacobs. Arts in de Jordaan

Adres artsenpraktijk herontdekt

Aletta Jacobs
Foto affiche: J.H. Egenberger, Groninger Archieven. Ontwerp: andrews & degen

Datum zondag 23 okt 2022
Tijden 14—16:00 uur
Locatie SOOJ, Tichelstraat 50, 1015 KT Amsterdam
Toegang gratis
Aanmelden tichelsooj@outlook.com

Aletta Jacobs vervulde een prominente rol in de strijd voor vrouwenkiesrecht – nationaal en internationaal. Nu het adres waar zij in de Jordaan jarenlang gratis spreekuur hield herontdekt is, vestigen wij de aandacht op haar opmerkelijke rol als arts, op de sociale problemen en ziektegeschiedenissen waarmee zij in de volksbuurt de Jordaan werd geconfronteerd.

Baanbrekend werk voor vrouwenrechten en patiënten

Recht op gezondheidszorg is niet vanzelfsprekend. Indringend duidelijk bracht Aletta Jacobs (1854–1929), de eerste vrouwelijke arts in Nederland, dat onder woorden.
In haar praktijk voor dames, Keizersgracht 326, rekende zij volle tarieven, iets wat mannelijke collega’s haar niet in dank afnamen.

In lokalen van de Algemene Nederlandsch Werklieden Verbond hield zij kosteloos spreekuur voor armen. Via deze vakbond vond zij geschiktere ruimtes in de Tichelstraat op nummer 40. In deze  ‘armenpraktijk’ behandelde zij vrouwen en kinderen kosteloos.
Hier werd zij jarenlang – twee keer twee uur per week – geconfronteerd met ziektes waarvan zij vele, ook op genealogische gebied, toeschreef aan armoede, arbeids- en leefomstandigheden.

Tijdens huisbezoeken in de Jordaan werd Aletta Jacobs geconfronteerd met de aanwezige woonellende. Jacobs deelde haar verontwaardiging met Helene Mercier die tal van initiatieven nam voor sociale hervormingen en de bouw van nieuwe woningen.

Een gedenkteken voor Aletta Jacobs

De praktijkruimtes of andere sporen van de ‘armenpraktijk’ zijn helaas niet meer aanwezig. Het plan is nu er een waardig gedenkteken voor Aletta Jacobs te plaatsen. Om dat plan goed te kunnen onderbouwen verzamelen onderzoekers betrokken bij het Jordaan Museum gegevens over ziektegeschiedenissen en hoe die Jacobs motiveerden de oorzaken daarvan in woord en geschrift onder de aandacht te brengen.

De betrokken onderzoekers zijn

Mieke Krijger bracht personen en organisaties in de wijk met elkaar in contact en vond informatie over de ‘armenpraktijk’. Zij en Vib van Dalen verzamelen gegevens over ziektegeschiedenissen en doodsoorzaken van bewoners van de ‘sloppen’ en over hun leefomstandigheden.
Linn Nijkerk was 40 jaar huisarts in de Jordaan en duidt ziektes waarover Aletta Jacobs zich uitte en de door ons gevonden ziektegeschiedenissen waarmee Jacobs geconfronteerd zal zijn geweest.
Angélique Janssens adviseert Nijkerk. Janssens leidt als hoogleraar aan de Radbouduniversiteit van Nijmegen een groep die Doodsoorzaken in Amsterdam tussen 1854 en 1940 onderzoekt en de factoren die daarbij een rol speelden.
Marten van Harten is historicus verbonden aan de Universiteit van Leiden en herontdekte het adres van de ‘armenpraktijk’ van Aletta Jacobs tijdens zijn onderzoek voor zijn biografie over Mr. Eduard Meijers. Meijers gaf gratis juridisch advies in het door Hélene Mercier gestichte buurtcentrum Ons Huis, in de Rozenstraat.

 Het herontdekte praktijkadres

Alette Jacobs

Een van de advertenties die Aletta Jacobs plaatste in: De Werkmansbode,  orgaan van het Algemeen Nederlandsch Werklieden Verbond. De eerste werd gepubliceerd in nr. 1 van 1890.

Wonen in een “slop”

Kennis van de doodsoorzaken en factoren die daarop invloed hadden (arbeids-, woon- en leefomstandigheden en de rechtpositie van de mensen) is belangrijk om de levensgeschiedenis van bewoners van “krotten en sloppen” te kunnen begrijpen.

Van nakomelingen van bewoners van gangen liet Krijger fotoportretten maken. De voorouders van de geportretteerden hebben allen korte of langere tijd gewoond in tenminste één van de zes gangen die deel uitmaken van Het Gangenproject, Willemsstraat 22-110. Krijger reconstrueert de levensgeschiedenissen van deze voorouders, in samenwerking met archiefonderzoeker Vib van Dalen.


Vitrine expositie in Atria

Logo Atria

Vanaf 1 november a.s. is de vitrine expositie in de bibliotheek van Atria weer te zien:
portretten van Dr. Aletta Jabobs arts, bankier Clara Meijers en Tony Gottschalk; sfeerbeelden uit de Jordaan; boeken van en over Aletta Jacobs en enkele objecten.
Voor wie meer wil weten over deze bijzondere vrouwen is een schat aan informatie te vinden in: Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis, Vijzelstraat 20,  1017 HK Amsterdam.


Lees verder

Mineke Bosch: Aletta Jacobs 1854-1929. Een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid.  (2005). Mineke Bosch, hoogleraar moderne geschiedenis in Groningen, vestigt de aandacht op de samenhang tussen Aletta’s strijd voor vrouwenrechten en haar baanbrekende werk op het gebied van de gezondheid van vrouwen en kinderen:  regulering van geboorteplanning en haar medewerking aan De arbeidsenquête van 1887.
Marten van Harten: Mr. Eduard Meijers en Tony Gottschalk. Levenslessen over rechtshulp en manke stoelen. 26 november 2021.
Mieke Krijger stelde circa 1985 een oral-history archief samen en maakte op basis daarvan een radioprogramma voor de VARA,  12 juni 1984. Dat is aangemerkt als één van de parels van het archief Beeld & Geluid. Zij publiceerde artikelen onder meer:
‘Het boezelaarsoproer’. In: NRC-Handelsblad,  18 juni 1988
‘Kroniek van een oproer’. In: Armamentaria, het jaarboek van het Legermuseum, 16 november 2014.


Spraakmakende vrouwen in de Jordaan

spraakmakende vrouwen
Spraakmakende vrouwen in de Jordaan

Welke vrouwen verdienen een plek in het geheugen van de Jordaan?

Als u vrouwen wilt aanmelden die een plek verdienen in het  geheugen van de wijk, mail ons dan. Stuur de naam en voornamen, geboorte- en sterfdatum en schrijf daarbij iets over de verdiensten, over dat wat bijzonder is in haar leven.

De eerste editie van Spraakmakende Vrouwen vond plaats ter gelegenheid van de internationale vrouwdag op 8 maart 2019. Wij organiseerden toen een wandeling naar aanleiding van de publicatie van het boek 1001 vrouwen in de 20ste eeuw waaraan Els Kloek met een onderzoeksteam vanaf 2003 had gewerkt.
Sinds 1911 wordt op 8 maart internationale vrouwendag gevierd.