Spraakmakende vrouwen

Dr. Aletta Jacobs, arts in de Jordaan

Adres artsenpraktijk herontdekt

Aletta Jacobs

Ter gelegenheid van de herdenking van internationale vrouwendag en naar aanleiding van de herontdekking van het adres van de artsenpraktijk van Aletta Jacobs – Tichelstraat 40 – organiseerde het Jordaan Museum op zondag 13 maart 2022 presentaties.
De aandacht ging uit naar Aletta Jacobs die kosteloos vrouwen en kinderen behandelde, naar woning-opzichteressen en naar de levens-geschiedenissen van bewoners van de “krotten en sloppen” die Aletta Jacobs  als arts thuis bezocht kan hebben.

Download flyer

Aletta Jacobs was tijdens haar leven al een ‘spraakmakende vrouw’. Zij was de eerste universitair opgeleide vrouwelijk arts in Nederland. Mineke Bosch scheef een biografie over haar: Aletta Jacobs 1854-1929. Een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid (2005).

Baanbrekend werk voor vrouwenrechten en patiënten

Mineke Bosch, hoogleraar moderne geschiedenis in Groningen,  vestigde de aandacht op de samenhang tussen Aletta’s strijd voor vrouwenrechten en haar baanbrekende werk op het gebied van de gezondheid van vrouwen en kinderen, haar inzet voor geboorteplanning (Nieuwe-Malthusianisme) en haar medewerking aan De arbeidsenquête van 1887.
Op drukbezochte spreekuren en tijdens huisbezoeken in de Jordaan werd Aletta Jacobs geconfronteerd met de aanwezige woonellende. Jacobs deelde haar verontwaardiging met Helene Mercier die tal van initiatieven nam om nieuwe woningen te realiseren.

Praktijkadres herontdekt

Alette Jacobs
Advertentie consultatiebureau Dr. Aletta Jacobs, Arts. In: De Werkmansbode, 5 april 1890. De eerste advertentie stond in nr. 1 van 1890 en de derde in die van 19 april 1890. Het spreekuur was ‘kosteloos’.

Historicus Marten van Harten onthulde het adres waar Aletta gratis spreekuur gaf voor vrouwen en kinderen. Van Harten herontdekte dat adres tijdens zijn onderzoek naar het levensverhaal van de jurist Eduard Meijers. Hij kwam op het spoor van het adres via Tony Gottschalk, de echtgenote van Meijers. Gottschalk was opgeleid tot woningopzichteres op de door Hélène Merciers opgerichte School voor Maatschappelijk Werk.

Meijers gaf gratis juridisch advies in het door Helene Mercier gestichte buurtcentrum Ons Huis, in de Rozenstraat. Zijn zus Clara Meijers, medestrijdster van Aletta, richtte de Vrouwenbank op zodat vrouwen economisch zelfstandig konden handelen.

Wonen in een “slop”

Mieke Krijger vertelde over bewoners van “krotten en sloppen”, bewoners die Aletta Jacobs in hun thuissituatie bezocht kan hebben.
Van nakomelingen van bewoners van gangen liet Krijger fotoportretten maken. De voorouders van de geportretteerden hebben allen korte of langere tijd gewoond in tenminste één van de zes gangen die deel uitmaken van Het Gangenproject, Willemsstraat 22-110. Krijger reconstrueert de levensgeschiedenissen van deze voorouders, in samenwerking met archiefonderzoeker Vib van Dalen. Tijdens de lezing ging de aandacht uit naar voorouders die hebben gewoond in de Wijde Gang, Willemsstraat 24 t/m 68. Deze gang telde maar liefst 22 huisnummers.
De bewoningsgeschiedenissen van ook deze gang maken deel uit van een Europees erfgoedverhaal!


Vitrine expositie in Atria

Logo Atria

Naast de themadag op zondag de 13de maart was er in de bibliotheek van Atria een vitrine expositie met: portretten van Dr. Aletta Jabobs arts, bankier Clara Meijers en Tony Gottschalk, sfeerbeelden uit de Jordaan, boeken van en over Aletta Jacobs en enkele objecten.
Voor wie meer wil weten over deze bijzondere vrouwen is een schat aan informatie is te vinden in: Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis, Vijzelstraat 20,  1017 HK Amsterdam


Lees verder

Mineke Bosch: Aletta Jacobs 1854-1929. Een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid.  (2005).
Marten van Harten: Mr. Eduard Meijers en Tony Gottschalk. Levenslessen over rechtshulp en manke stoelen. 26 november 2021.
Mieke Krijger stelde vanaf 1983 een oral-history archief samen en maakte op basis daarvan een radioprogramma voor de VARA,  12 juni 1984 – aangemerkt als één van de parels van het archief Beeld & Geluid – en publiceerde artikelen:
‘Het boezelaarsoproer’. In: NRC-Handelsblad,  18 juni 1988
‘Kroniek van een oproer’. In: Armamentaria, het jaarboek van het Legermuseum, 16 november 2014.


Spraakmakende vrouwen in de Jordaan

spraakmakende vrouwen
Spraakmakende vrouwen in de Jordaan

Welke vrouwen verdienen een plek in het geheugen van de Jordaan?

Als u vrouwen wilt aanmelden die een plek verdienen in het  geheugen van de wijk, mail ons dan. Stuur de naam en voornamen, geboorte- en sterfdatum en schrijf daarbij iets over de verdiensten, over dat wat bijzonder is in haar leven.

De eerste editie van Spraakmakende Vrouwen vond plaats in 2019. Wij organiseerden toen een wandeling naar aanleiding van de publicatie van het boek 1001 vrouwen in de 20ste eeuw waaraan Els Kloek met een onderzoeksteam vanaf 2003 had gewerkt.
Sinds 1911 wordt op 8 maart internationale vrouwendag gevierd.